Có thể khẳng định rằng điển hình tiên tiến là một nhân tố quan trọng làm nòng cốt cho phong trào thi đua yêu nước. Thi đua mà không có điển hình tiên tiến thì phong trào không có sức sống và ngược lại, có điển hình tiên tiến mà không có phong trào thi đua thì những điển hình đó ít có cơ hội phát huy giá trị

Những năm tháng đất nước còn gian khổ, thực hiện lời dạy của Bác Hồ “Thi đua là yêu nước, yêu nước phải thi đua”, phong trào thi đua đã có tác dụng mạnh mẽ, là động lực góp phần vào thắng lợi của sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc và thống nhất đất nước. Những điển hình tiên tiến trong giai đoạn này rất dễ bắt gặp. Họ có khi chỉ là những con người bình dị như chị lao công, y tá, anh thương binh, thợ điện, bác nông dân xuất hiện từ các phong trào phụ nữ “Ba đảm đang”, “Thanh niên ba sẵn sàng”..., những tấm gương tưởng chừng rất đời thường nhưng lại rất phi thường. Chuyển sang giai đoạn của cơ chế thị trường, phong trào thi đua yêu nước vẫn tiếp tục được duy trì, củng cố và phát triển để phù hợp với tình hình mới. Việc phát hiện các nhân tố điển hình nếu chỉ thông qua báo cáo tại các hội nghị tổng kết, các kỳ đại hội thi đua hoặc qua tìm hiểu về doanh thu của doanh nghiệp, đóng góp thuế cho Nhà nước, làm từ thiện thì đôi khi lại trở thành biểu hiện của quan liêu, xa rời thực tế.

Đã có tình trạng, việc khen thưởng hằng năm thì rầm rộ với đủ loại danh hiệu, bằng khen, giấy khen, huy chương nhưng khi cơ quan báo chí đến đề nghị cung cấp các gương điển hình tiên tiến để đưa tin, viết bài thì lại lúng túng, chật vật mãi mới tìm ra, thậm chí, bí quá phải tìm lại những điển hình tiên tiến của những năm trước. Trong khi đó, có biết bao con người lao động thầm lặng, cần mẫn, giản dị nhưng lại làm những công việc rất có ý nghĩa, tô đẹp cho bức tranh cuộc sống như những công nhân vệ sinh môi trường, những thầy cô giáo bỏ phố “cõng chữ” lên non... Họ là những anh hùng thầm lặng, những chiến sĩ thi đua, những lao động tiên tiến trong lòng mọi người. Sẽ là thiếu sót, vô trách nhiệm nếu bỏ qua hoặc thiếu quan tâm đối với những tấm gương xứng đáng là điển hình tiên tiến ở cơ sở.

Có như vậy, phong trào thi đua yêu nước mới thực sự mạnh về chất, mới có ý nghĩa thiết thực, góp phần tôn vinh cái hay, cái tốt.

Quốc Dũng