Gặp anh Trần Quang Dũng (sinh năm 1967, thường trú: 27/266 Nguyễn Du, tổ 35, khu phố II, phường 07, quận Gò Vấp) tại Hội nghị Tổng kết phong trào thi đua yêu nước thành phố năm 2006, tôi không khỏi ngạc nhiên khi thấy anh là một thanh niên khỏe mạnh và hoạt bát. Nếu anh không nói ra thì chắc chẳng ai nghĩ rằng anh vừa “lột xác” trở về hòa nhập với cuộc sống đời thường sau 16 năm gắn bó đời mình với “cái chết trắng”. Tôi thật sự xúc động khi nghe anh kể lại:
Năm 1990, trong một phút nông nổi thiếu kiềm chế của tuổi trẻ cộng với sự sự hiếu kỳ, tò mò và muốn tìm hiểu cảm giác “lâng lâng” là như thế nào, anh Dũng đã cùng đám bạn tìm đến thuốc phiện. Và từ giây phút định mệnh ấy, cuộc đời anh đã trượt dài cùng với chất bột màu trắng quái ác kia. Anh đã buông trôi tất cả, bất chấp sự can thiệp của gia đình, vợ con và người thân. Anh đã đánh mất tất cả tài sản, danh dự, uy tín, sức khoẻ, nhưng vẫn còn một chút may mắn là còn tình thương của gia đình.
Lần đầu tiên, anh dứt khoát từ bỏ ma túy, mạnh dạn đi cai nghiện. Viện Y học Dân tộc là nơi anh chọn để vào chữa bệnh. Một tuần lễ cắt cơn trôi qua thật nhanh, vừa về nhà anh đã sử dụng lại. Anh đã tái nghiện không biết bao nhiêu lần sau mỗi lần đi cai nghiện. Có những trung tâm anh đến lần thứ 3 và họ đã từ chối không nhận. Mười hai lần đi cai nghiện, với anh chỉ là an dưỡng để lấy lại sức khoẻ, để về sử dụng tiếp. Dù mỗi lần cắt cơn, anh phải trải qua đau đớn, vật vã và chỉ muốn được chết đi. Giữa tình yêu thương của gia đình, vợ con, người thân của anh đã dùng hết mọi cách để mong kéo anh lên khỏi bờ vực thẳm. Nhưng sự quyến rũ của chất chết người kia đã làm anh quá yếu đuối, không đủ tự tin để từ bỏ. Không biết bao lần anh hứa với gia đình, bao lần đứng hứa với bà con trong tổ dân phố, bao nhiêu tờ cam kết tại Công an phường. Mặc dù đã có tên trong danh sách quản lý giáo dục cai nghiện tại địa phương theo Nghị định 163 của Chính phủ, anh cũng lén để sử dụng ma túy.
Và lần cuối cùng của cuộc chơi, sau tháng năm dài sử dụng ma túy, tài sản trong nhà không còn thứ nào có giá trị để anh giải quyết được cơn ghiền. Trộm cắp, cướp giật, lừa đảo thì không dám, vay mượn người thân thì hết được rồi, thân thể anh ốm yếu, tàn tạ, sức khoẻ không có đủ để làm được việc gì kiếm tiền. Thật sự bế tắc!
Được sự động viên của gia đình, của địa phương, một lần nữa anh lại đi cai nghiện với thời gian là 24 tháng tại Trường Giáo dục, đào tạo và giải quyết việc làm số 2 thuộc Lực lượng Thanh niên xung phong thành phố ở tỉnh Lâm Đồng. Sau 3 tháng cai nghiện, sức khoẻ dần bình phục, anh đăng ký lái xe cho Phòng Hậu cần của trường. Được sự tín nhiệm của Phòng Hậu cần và anh em học viên, anh được bầu làm Trưởng nhóm với 23 học viên phục vụ hậu cần cho trường. Suốt thời gian học tập, làm việc xa thành phố, xa gia đình và vợ con, đêm đêm nằm suy nghĩ rất nhiều về khoảng thời gian mình đã vùi chôn tuổi thanh xuân trong sự đam mê phù phiếm, anh đã tự hứa với lòng mình phải quyết tâm cai nghiện. Từ đó, anh hăng say lao động, tham gia các hoạt động của trường, các buổi tuyên truyền về phòng chống HIV/AIDS. Kết quả sau 56 tháng học tập, lao động ở trường, anh đã nhận được nhiều giấy khen của Chỉ huy trưởng Lực lượng Thanh niên xung phong thành phố, Ban giám đốc Trường 2, Phòng hậu cần; được 3 lần đi tham quan Đà Lạt, 1 lần về phép và tháng 7/2006 anh đã được hồi gia.
Không thể kể hết được cảm xúc khi nhận được giấy báo hồi gia từ Ban giám đốc trường, không thể nói lên được sự vui mừng trong anh lúc ấy. Trên đường về thành phố, anh vừa mừng vừa suy nghĩ, không biết mọi người trong khu phố có còn ánh mắt nhìn anh e ngại, xa lánh như trước kia không? Bước chân vào Ủy ban nhân dân phường 07, quận Gò Vấp, vui mừng và xúc động khi thấy vợ con đang chào đón, các ban ngành đoàn thể của Ủy ban, Chi bộ khu phố, mọi người làm lễ tiếp nhận anh trở về rất chân tình, cởi mở và đầy ấn tượng. Những điều mà anh lo lắng trên đường về đã không xảy ra. Ngược lại, anh được tất cả mọi người quan tâm giúp đỡ, động viên, tạo mọi điều kiện thuận lợi để anh nhanh chóng hoà nhập cộng đồng. Một tuần lễ sau khi nghỉ ngơi thoải mái bên gia đình, anh đi làm môtơ điện lạnh. Nhưng sức khoẻ đã buộc anh phải nghỉ việc do bị gai cột sống nên không thể ngồi quấn dây đồng lâu được.
Trưởng khu phố và cảnh sát khu vực biết được khó khăn của anh, đã động viên anh tham gia vào Đội dân phòng khu phố. Thu nhập hàng tháng từ tiền lương của dân phòng không nhiều, Trưởng khu phố và Cảnh sát khu vực liên hệ với 2 trường học ở khu phố để anh làm thêm công tác giữ gìn an ninh trật tự vào buổi sáng và buổi chiều. Thu nhập từ 2 việc làm này tạm thời đủ để anh góp phần cùng vợ trang trải chi tiêu trong gia đình. Ba tháng sau, anh lại được nhân dân trong tổ tín nhiệm bầu làm tổ trưởng tổ dân phố. Cũng trong thời gian này anh được Trưởng khu phố và Cảnh sát khu vực tin tưởng giao cho nhiệm vụ Đội phó Đội dân phòng chuyên trách tại khu phố 2. Tháng 01/2007, Ủy ban nhân dân phường 7 thành lập Câu lạc bộ mang tên “Cùng tiến” - đây là nơi tập hợp anh em được hồi gia để cùng động viên, giúp đỡ nhau vượt qua khó khăn tái hoà nhập cộng đồng. Được sự tín nhiệm của các ban ngành đoàn thể trong Ủy ban nhân dân phường 07, anh lại nhận thêm một công việc mới đó là Chủ nhiệm Câu lạc bộ “Cùng tiến”.
Bây giờ ngẫm nghĩ lại, anh cảm thấy hối tiếc cho quãng đời đã qua - quãng đời mà anh đã chôn vùi thể xác, tinh thần và tuổi thanh xuân trong ma túy. Anh nói với tôi rằng khi nào tôi đăng bài viết này thì hãy nhắn dùm anh mấy lời “Hỡi các bạn đã và đang lầm đường lạc lối như tôi ngày xưa. Ma túy sẽ dần dần lấy đi tất cả từ các bạn và sẽ mang lại cho các bạn một điều không hề mong đợi - đó là căn bệnh AIDS thế kỷ. Các bạn hãy thức tỉnh trước khi quá muộn. Cộng đồng xã hội luôn dang rộng vòng tay đón các bạn trở về”.
Kim Liên